🎧 Jak czytać tę książkę
Ta książka mówi. Nie musisz nic instalować — wszystko dzieje się kliknięciem:
Skróty: spacja — start/stop czytania, Esc — cisza, Shift + klik w zdanie — czytaj dalej od tego miejsca. Przycisk Aa powiększa pismo czytanek.
Un aereo per Bologna
Pierwsza czytanka zbudowana jest z bardzo krótkich zdań. Przeczytaj ją najpierw bez tłumaczenia — zobaczysz, że rozumiesz więcej, niż myślisz. Włoski ma z polskim mnóstwo wspólnych słów z łaciny (la stazione, il treno, la torre, la foto), a do tego czyta się prawie tak, jak się pisze. Dopiero potem włącz polski i sprawdź się.
Un aereo per Bologna
Czytanka 1 · 23 zdaniaÈ settembre e Szymon è in aereo. Szymon ha ventotto anni ed è polacco. È di Wrocław ed è cuoco. Il suo ristorante a Wrocław adesso è chiuso. Per sempre. Ma Szymon ha un lavoro nuovo in Italia, a Bologna. Nello zaino ha un quaderno di ricette. E nel quaderno c'è una foto.
L'aereo atterra all'aeroporto Guglielmo Marconi. «Benvenuti a Bologna. Fuori ci sono trenta gradi», dice il pilota. Trenta gradi? A settembre? A Wrocław oggi ci sono quattordici gradi e piove. Szymon esce dall'aereo. Il caldo è come un muro. «Che caldo!», pensa.
All'aeroporto c'è un piccolo treno: il Marconi Express. Il treno arriva alla stazione centrale in pochi minuti. Dalla stazione Szymon va a piedi, con la valigia. La valigia ha le ruote e fa tac-tac-tac. Sopra la testa ci sono i portici: archi, colonne e ombra. Le case sono rosse, arancioni e gialle. Lontano, tra i tetti, c'è una torre alta. «È bellissima», dice Szymon da solo. Una signora anziana sorride: «Bella, sì. E l'altra è storta!» Szymon non capisce, ma sorride.
🗂️ Ważne słowa z czytanki 1
Kliknij kafelek — usłyszysz słowo razem z rodzajnikiem. Kolor rodzajnika pomaga zapamiętać rodzaj.
🧩 Jak to działa: essere (być) i avere (mieć)
Dwa najważniejsze czasowniki włoskie są nieregularne, więc trzeba je po prostu zapamiętać. Dobra wiadomość: Włosi zwykle pomijają zaimek, tak jak Polacy. È cuoco to od razu „jest kucharzem”, nie trzeba mówić lui è cuoco.
| Kto? | essere (być) | avere (mieć) |
|---|---|---|
| io (ja) | sono | ho |
| tu (ty) | sei | hai |
| lui, lei, Lei (on, ona, pan/pani) | è | ha |
| noi (my) | siamo | abbiamo |
| voi (wy) | siete | avete |
| loro (oni, one) | sono | hanno |
Ha ventotto anni.
Le case sono rosse e gialle.
Uwaga na kreseczkę: è z akcentem to „jest”, a e bez akcentu to „i”. W ho, hai, ha, hanno litera h jest niema — piszemy ją tylko po to, żeby odróżnić ho (mam) od o (albo), a ha (ma) od a (do, w). Wiek podajemy jak po polsku, z „mieć”: ho ventotto anni — mam 28 lat.
La Trattoria da Ornella
Pod arkadami na via del Pratello
👆 Kliknij dowolny przedmiot na obrazku — usłyszysz jego włoską nazwę razem z rodzajnikiem.
La Trattoria da Ornella
Czytanka 2 · 22 zdaniaLa trattoria è in via del Pratello, sotto un portico. Ha un'insegna verde con le lettere bianche. Sulla vetrina c'è scritto: TRATTORIA DA ORNELLA. Szymon entra. Dentro c'è un profumo di carne e di pomodoro. Dietro il banco c'è una signora piccola, con gli occhiali. Ha i capelli grigi, lo chignon e un grembiule a quadretti. È Ornella Ferri, la proprietaria. Ha settantaquattro anni.
Ornella guarda un foglio e legge piano: «Szy… Szymon Wierz… Wierzbi…» «Troppo difficile», dice. «Ti chiamo Simone.» Szymon apre la bocca, ma Ornella non aspetta. Non dice «buongiorno». Gli dà un cucchiaio di ragù. «Assaggia.» Szymon assaggia. Il ragù è denso, profumato e caldo. «Buono!», dice Szymon. Ornella alza un sopracciglio: «Buono? È perfetto.» Poi sorride, ma solo un po'.
La stanza di Szymon è sopra la trattoria, in mansarda. Ci sono sessantadue scalini. Szymon li conta tutti. La mansarda è piccola e calda. Ci sono un letto, un armadio e una finestra. Dalla finestra si vedono i tetti rossi di Bologna. E lontano, tra i tetti, ci sono due torri.
🌍 Ciekawostka: dokąd właściwie przyjechał Szymon
Bolonia ma trzy przezwiska: la dotta („uczona” — tutejszy uniwersytet tradycyjnie liczy się od 1088 roku i uchodzi za najstarszy w świecie zachodnim), la grassa („tłusta” — od jedzenia: ragù, mortadela, tortellini) i la rossa („czerwona” — od dachów i ceglanych ścian).
W centrum ciągnie się około 40 kilometrów arkad — i portici. Można przejść pół miasta w deszczu i nie zmoknąć, a w upale — nie spalić się na słońcu. Od 2021 roku bolońskie portyki są na liście UNESCO. Nad dachami sterczą le Due Torri: wysoka i prosta Asinelli oraz niższa i wyraźnie przechylona Garisenda. To o niej mówi starsza pani: l'altra è storta.
A imię bohatera? Włosi nie mają ani sz, ani rz, więc „Szymon Wierzbicki” to dla Ornelli łamaniec. Simone to po prostu włoski odpowiednik imienia Szymon. Przyzwyczajaj się — w tej książce Włosi mówią na niego Simone, a narracja pamięta, że to Szymon.
🎨 Jak to działa: il, lo, la, l' — rodzajnik i c'è / ci sono
Włoski rzeczownik prawie zawsze ma przed sobą rodzajnik. Ten określony („ten konkretny”) zależy od rodzaju, liczby i od tego, na jaką głoskę zaczyna się słowo:
| l. pojedyncza | l. mnoga | Kiedy? | |
|---|---|---|---|
| męski | il treno | i treni | zwykle |
| męski | lo zaino | gli zaini | przed z, s + spółgłoska, ps, gn |
| męski | l'aereo | gli aerei | przed samogłoską |
| żeński | la valigia | le valigie | zwykle |
| żeński | l'insegna | le insegne | przed samogłoską |
Jak powiedzieć, że coś gdzieś jest? Jedna rzecz — c'è, kilka rzeczy — ci sono:
Sopra la testa ci sono i portici.
In mansarda ci sono un letto, un armadio e una finestra.
Podpowiedź: rzeczowniki na -o są zwykle męskie, na -a — zwykle żeńskie. Na -e bywa różnie (il ristorante, ale la stazione, la torre), więc ucz się ich od razu z rodzajnikiem. Liczba mnoga: -o → -i, -a → -e, -e → -i.
La foto nel quaderno
Trzecia czytanka dzieje się wieczorem, na poddaszu. Jeśli poprzednie czytałeś z tłumaczeniem, spróbuj tę najpierw tylko słuchać — włącz „Czytaj rozdział” i idź za lektorem wzrokiem.
La foto nel quaderno
Czytanka 3 · 21 zdańÈ sera. Szymon è stanco, ma non dorme. Apre il quaderno di ricette e prende la foto. È una foto vecchia, a colori, un po' pallida. Nella foto c'è una ragazza bionda su una Vespa rossa. Ha gli occhiali da sole sulla testa e ride. È Ewa, la mamma di Szymon. Ha ventun anni. Accanto c'è un ragazzo con i capelli lunghi e scuri. In mano ha la custodia di un sassofono. Dietro di loro ci sono archi e colonne. Portici.
Szymon gira la foto. Dietro c'è una scritta a penna. «Per Eva, la mia polacca. Bologna, agosto 1997. Ti aspetto. — L.» Chi è L.? Szymon non lo sa. La foto è un regalo segreto di nonna Krystyna, la mamma di Ewa. A Wrocław, prima della partenza, la nonna dice piano: «Tua madre non ti dice niente. Vai.» «Ma non dire che è da parte mia.»
All'improvviso suona il telefono: è una videochiamata della mamma. Ewa fa mille domande: il viaggio, il lavoro, la stanza. Alla fine dice: «Mangia bene!», con un accento perfetto. Szymon guarda il telefono. «Mamma… tu parli italiano?» Ewa ride. «No, no. Due parole da un film. Ciao!» Szymon guarda la foto, poi la finestra. Sotto la finestra ci sono gli stessi portici.
Poddasze Szymona
👆 Kliknij przedmiot — usłyszysz jego nazwę. To poddasze będzie domem Szymona przez całą jesień.
💬 Ecco la tua camera
Ornella prowadzi Szymona po sześćdziesięciu dwóch schodkach na poddasze. On jest zdyszany, ona — wcale. Uważaj na słowo camera: zaraz będzie z niego wpadka.
🙈 Wpadka Szymona: la camera to NIE kamera!
Ornella mówi questa è la tua camera, a Szymon myśli o aparacie w telefonie. Tymczasem la camera to po włosku pokój — zwłaszcza sypialnia albo pokój w hotelu. Polska „kamera” ma po włosku zupełnie inne imię:
| Po włosku | Po polsku |
|---|---|
| la camera (da letto) | pokój, sypialnia |
| la stanza | pokój (dowolny) |
| la macchina fotografica | aparat fotograficzny |
| la videocamera | kamera |
| la fotocamera del telefono | aparat w telefonie |
W hotelu usłyszysz: una camera doppia — pokój dwuosobowy, una camera singola — jednoosobowy. A Mo va là!, które wyrywa się Ornelli, to bolońskie „no coś ty!” — w podręcznikach tego nie znajdziesz, w Bolonii usłyszysz codziennie.
🗂️ Ważne słowa z czytanek 2 i 3
Trattoria, poddasze i stare zdjęcie — słowa, które wrócą w wielu rozdziałach.
🛟 Zwroty ratunkowe — naucz się ich na pamięć
Sześć zdań, które ratują każdą rozmowę, gdy włoski leci za szybko (a leci prawie zawsze). Kliknij, posłuchaj, powtórz na głos.
- Scusi, mi può aiutare?Przepraszam, czy może mi pan/pani pomóc?
- Parlo un po' di italiano.Mówię trochę po włosku.
- Può parlare più piano, per favore?Czy może pan/pani mówić wolniej?
- Può ripetere, per favore?Czy może pan/pani powtórzyć?
- Dov'è la stazione?Gdzie jest dworzec?
- Grazie mille per l'aiuto!Bardzo dziękuję za pomoc!
Regole della mansarda
Na koniec tekst, którego nikt nie pisze dla uczniów — kartka przypięta pinezką od środka na drzwiach poddasza. Charakter pisma Ornelli: drobny, pochyły i bez sprzeciwu. Nie musisz rozumieć każdego słowa; naucz się wyławiać to, co ważne.
Regole della mansarda
Tekst użytkowy · kartka na drzwiachBenvenuto in mansarda! Qui sei a casa. La colazione qui non c'è: c'è il bar all'angolo. Dopo mezzanotte, silenzio: al primo piano dorme il signor Gino. Il signor Gino ha novant'anni e un ottimo udito. La finestra è vecchia: aprila piano. Il lunedì la trattoria è chiusa. In cucina: alle nove. La sfoglia non aspetta.
Sprawdź, czy zrozumiałeś
🎯 Sześć pytań do rozdziału
✅ Co już potrafisz po tym rozdziale
- powiedzieć, kim jesteś, skąd jesteś i ile masz lat: sono polacco, ho ventotto anni,
- poprosić o pomoc, o powtórzenie i o wolniejsze mówienie,
- odmienić essere i avere w czasie teraźniejszym,
- dobrać rodzajnik: il, lo, l', la, i, gli, le,
- powiedzieć, co gdzieś jest: c'è i ci sono,
- nazwać to, co widzisz pod arkadami i w swoim pokoju — i nie pomylić camera z kamerą.
Wróć tu jutro i przeczytaj czytanki jeszcze raz bez tłumaczenia. Drugie czytanie jest tym, po którym słownictwo zostaje w głowie.
